Phát âm
Luyện phát âm tiếng Anh chuẩn: 8 lỗi người Việt hay mắc và cách sửa
Bạn nói một câu tiếng Anh đúng ngữ pháp mà người nghe vẫn phải hỏi lại? Thường là do vài lỗi phát âm rất quen thuộc với người Việt. Tin vui là các lỗi này có quy luật, và sửa được nếu luyện đúng cách.

Tóm tắt nhanh
- Đừng bỏ âm cuối: rice, right và ride là ba từ khác nhau.
- Đuôi -s và -ed đọc theo âm cuối của từ gốc, mỗi đuôi có ba cách đọc.
- Luyện riêng những âm tiếng Việt không có: th, sh, /æ/, nguyên âm dài và ngắn.
- Học trọng âm cùng với từ; sai trọng âm khiến người nghe khó nhận ra từ.
- Mỗi ngày 15 phút: nghe, bắt chước, thu âm và so với bản gốc.
Vì sao người Việt hay phát âm sai?
Không phải người Việt “kém” phát âm. Chúng ta chỉ mang thói quen của tiếng mẹ đẻ sang tiếng Anh, giống như người nước ngoài nói tiếng Việt hay sai dấu. Hai thứ tiếng khác nhau ở mấy điểm lớn:
- Âm cuối: tiếng Việt chỉ kết thúc một tiếng bằng vài phụ âm như p, t, c, ch, m, n, ng, nh, và đọc rất nhẹ. Tiếng Anh có nhiều âm cuối hơn hẳn (/s/, /z/, /v/, /l/, /dʒ/…), lại có cả cụm phụ âm cuối như /st/, /ks/, /nts/.
- Thanh điệu: tiếng Việt dùng dấu thanh để phân biệt nghĩa; tiếng Anh dùng trọng âm và ngữ điệu.
- Nhịp: tiếng Việt đọc từng tiếng rõ ràng, đều nhau; tiếng Anh nhấn vào vài từ quan trọng, đọc lướt những từ còn lại và nối âm giữa các từ.
Theo cách tính phổ biến, tiếng Anh chuẩn của Anh có khoảng 44 âm, trong đó không ít âm tiếng Việt không có. Bạn không cần học hết một lúc. Chỉ cần sửa được 8 lỗi dưới đây, người nghe đã hiểu bạn dễ hơn rất nhiều.
Lỗi 1: Bỏ âm cuối
Đây là lỗi phổ biến nhất và cũng gây hiểu lầm nhiều nhất. Nếu bỏ âm cuối, người nghe sẽ không biết bạn đang nói từ nào trong ba từ sau:
rice /raɪs/ · right /raɪt/ · ride /raɪd/
gạo, cơm · đúng, bên phải · cưỡi, đi (xe)
Cả ba thường bị đọc thành “rai”. Tương tự, nice thành “nai”, five thành “phai”. Cách sửa:
- Khi mới tập, đọc chậm và kéo dài âm cuối một chút: nice thành “naisss”, five thành “faivvv”.
- Luyện theo cặp từ chỉ khác nhau âm cuối: rice, right, ride; bag, back; nine, night.
- Nối âm cuối với từ sau nếu từ đó bắt đầu bằng nguyên âm: like it đọc liền thành “lai-kit”, âm cuối sẽ tự nhiên bật ra.
Lỗi 2: Bỏ hoặc đọc sai đuôi -s, -es, -ed
Đuôi -s, -es (số nhiều, ngôi thứ ba số ít) và -ed (quá khứ) mang nghĩa ngữ pháp. Bỏ chúng đi thì She worked yesterday nghe thành She work yesterday. Mỗi đuôi có ba cách đọc, tùy vào âm cuối của từ gốc (âm khi đọc, không phải chữ cái khi viết):
| Đuôi | Đọc là | Khi từ gốc kết thúc bằng âm | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| -s, -es | /s/ | /p/, /t/, /k/, /f/, /θ/ | stops, cats, books, laughs, months |
| -s, -es | /ɪz/ | /s/, /z/, /ʃ/, /tʃ/, /dʒ/, /ʒ/ | buses, roses, wishes, watches, changes |
| -s, -es | /z/ | Các âm còn lại (nguyên âm và phụ âm hữu thanh) | dogs, plays, cars, bags |
| -ed | /ɪd/ | /t/, /d/ | wanted, needed |
| -ed | /t/ | /p/, /k/, /f/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /θ/ | stopped, looked, laughed, missed, washed, watched |
| -ed | /d/ | Các âm còn lại | played, called, lived, cleaned |
Để ý laugh: viết bằng chữ gh nhưng âm cuối là /f/, nên laughed đọc là /lɑːft/. Với -ed, chỉ có thêm một âm tiết /ɪd/ khi từ gốc kết thúc bằng /t/ hoặc /d/. Các trường hợp khác, -ed không tạo thêm âm tiết: looked đọc là /lʊkt/, một âm tiết, chứ không phải “lúc-kệt”.
Lỗi 3: Đọc âm th thành t, d hoặc z
Chữ th trong tiếng Anh có hai âm, đều không có trong tiếng Việt:
- /θ/ (vô thanh) trong think, three, thank, month. Hay bị đọc thành “th” tiếng Việt, “t” hoặc “s”, khiến think nghe như sink (bồn rửa).
- /ð/ (hữu thanh) trong this, that, mother, weather. Hay bị đọc thành “d” hoặc “z”.
Cách đọc: đặt đầu lưỡi giữa hai hàm răng (hoặc chạm nhẹ vào mặt sau răng cửa trên), rồi đẩy hơi ra qua khe giữa lưỡi và răng. Với /θ/, cổ không rung; với /ð/, giữ nguyên khẩu hình nhưng để cổ rung. Soi gương: thấy đầu lưỡi thò ra một chút là bạn đang làm đúng.
Chữ “th” trong tiếng Việt thật ra là âm “t” bật hơi, khác hẳn /θ/. Vì vậy, đừng đọc three thành “thờ-ri”.
Lỗi 4: Không phân biệt /s/ và /ʃ/
Nhiều người đọc see /siː/ và she /ʃiː/ giống hệt nhau, hoặc sip (nhấp một ngụm) và ship (con tàu). Đây là hai âm khác nhau và đổi nghĩa của từ:
- /s/: miệng hơi bè sang hai bên, đầu lưỡi đặt gần lợi răng trên, hơi thoát ra mảnh như tiếng xì hơi của bánh xe.
- /ʃ/: môi tròn và chu ra phía trước, lưỡi lùi vào trong một chút, nghe giống tiếng “suỵt” khi ra hiệu cho ai đó im lặng.
Luyện theo cặp: see, she; sip, ship; seat, sheet; sock, shock. Lúc đầu cứ đọc chậm và làm khẩu hình thật rõ, sau đó mới tăng dần tốc độ.
Lỗi 5: Không phân biệt nguyên âm dài và ngắn
Tiếng Anh có những cặp nguyên âm chỉ khác nhau ở độ dài và độ căng của miệng. Đọc nhầm là đổi luôn nghĩa của từ:
| Âm ngắn | Âm dài |
|---|---|
| ship /ʃɪp/: con tàu | sheep /ʃiːp/: con cừu |
| live /lɪv/: sống | leave /liːv/: rời đi |
| full /fʊl/: đầy, no | fool /fuːl/: người ngốc |
Dấu /ː/ trong phiên âm nghĩa là âm dài. Âm /iː/ kéo dài, miệng căng sang hai bên như đang cười; âm /ɪ/ ngắn, gọn, miệng thả lỏng hơn, nghe hơi ngả về “ê”. Tương tự, /uː/ kéo dài với môi tròn và căng, còn /ʊ/ ngắn và lỏng hơn.
Lỗi 6: Đọc /æ/ giống /e/
Âm /æ/ trong bad, man, cat, apple không có trong tiếng Việt, nên hay bị đọc thành “e” hoặc “a”. Kết quả là bad (tệ) nghe như bed (cái giường), man (người đàn ông) nghe như men (những người đàn ông).
Cách đọc: mở miệng rộng, hạ hàm dưới xuống thấp như khi đọc “a”, nhưng kéo môi sang hai bên như khi đọc “e”. Âm nghe nằm giữa “a” và “e”, hơi kéo dài. Luyện theo cặp: bad, bed; man, men; pan, pen; sat, set.
Lỗi 7: Đặt sai trọng âm
Trong tiếng Anh, từ có hai âm tiết trở lên luôn có một âm tiết được nhấn: đọc to hơn, dài hơn và cao hơn. Người bản ngữ nhận ra từ nhờ trọng âm nhiều hơn nhờ từng âm riêng lẻ, nên một từ bạn đọc đúng hết các âm mà sai trọng âm vẫn có thể khiến người nghe không hiểu.
Trọng âm còn đổi chỗ trong cùng một họ từ (phần viết hoa là âm tiết được nhấn):
PHO-to-graph · pho-TO-gra-phy · pho-to-GRA-phic
bức ảnh · nghề nhiếp ảnh · thuộc về nhiếp ảnh
Vài quy luật thường đúng (vẫn có ngoại lệ):
- Danh từ và tính từ hai âm tiết thường nhấn âm đầu: TA-ble, HAP-py, MOR-ning.
- Động từ hai âm tiết thường nhấn âm sau: be-GIN, de-CIDE, en-JOY.
- Từ tận cùng bằng -tion, -sion, -ic thường nhấn vào âm tiết ngay trước đuôi đó: in-for-MA-tion, de-CI-sion, e-co-NO-mic.
- Một số từ đổi trọng âm khi đổi từ loại: REC-ord (bản ghi, danh từ) và re-CORD (ghi lại, động từ).
Âm tiết không được nhấn thường đọc rất nhẹ, nhiều khi thành âm /ə/, như âm đầu của banana chỉ lướt qua. Khi học từ mới, hãy nhìn dấu ˈ trong phiên âm: âm tiết đứng ngay sau dấu này là âm được nhấn. Cách học phát âm cùng lúc với nghĩa có trong bài Cách học từ vựng tiếng Anh nhớ lâu.
Lỗi 8: Đọc từng tiếng rời rạc như tiếng Việt
Lỗi cuối cùng không nằm ở một âm nào, mà ở cách ghép các âm thành từ và thành câu.
Chèn thêm âm hoặc dấu thanh
Tiếng Việt không có cụm phụ âm như /st/ hay /kl/ ở đầu tiếng, nên ta hay chèn thêm âm “ờ” vào giữa: school thành “xờ-cun”, stop thành “xờ-tóp”, class thành “cờ-lát”. Nhiều người còn đặt thêm dấu thanh như khi đọc tiếng Việt. Hãy đọc cụm phụ âm liền một hơi: /sk/ trong school, /st/ trong stop, /kl/ trong class, giữ giọng phẳng và chỉ nhấn vào âm tiết mang trọng âm.
Không nối âm
Người bản ngữ nối âm cuối của từ trước với nguyên âm đầu của từ sau. Pick it up nghe như một từ: “pi-ki-tắp”. Check it out thành “che-ki-tao”. Đọc rời từng từ khiến câu nghe rất cứng; ngược lại, nếu không quen nối âm, khi nghe người bản ngữ nói bạn sẽ không nhận ra cả những từ mình đã biết. Bài Luyện nghe tiếng Anh hiệu quả có thêm về cách nghe ra các âm nối.
Ngữ điệu đều đều
Tiếng Anh dùng giọng lên xuống để thể hiện ý. Hai quy tắc cơ bản để bắt đầu:
- Câu kể và câu hỏi có từ để hỏi (what, where, why…) thường xuống giọng ở cuối: Where are you going? ↘
- Câu hỏi Yes/No thường lên giọng ở cuối: Are you ready? ↗
Cách nhanh nhất để có ngữ điệu tự nhiên là bắt chước nguyên câu của người bản ngữ, cả chỗ lên xuống lẫn chỗ ngắt nghỉ, theo phương pháp shadowing.
Cách luyện phát âm 15 phút mỗi ngày
Học bảng phiên âm IPA, bắt đầu từ âm khó
Bảng phiên âm quốc tế IPA giúp bạn đọc đúng mọi từ trong từ điển mà không phải đoán theo mặt chữ. Không cần thuộc cả bảng trong một tuần: hãy bắt đầu với những âm tiếng Việt không có, cũng chính là các âm trong 8 lỗi ở trên: /θ/, /ð/, /ʃ/, /ʒ/, /æ/, /ɪ/ và /iː/, /ʊ/ và /uː/, /ə/.
Nghe thử ↗
Luyện theo cặp từ tối thiểu
Cặp từ tối thiểu (minimal pairs) là hai từ chỉ khác nhau một âm, như ship, sheep hay think, sink. Nhờ ai đó đọc ngẫu nhiên một trong hai từ, hoặc nghe audio, để kiểm tra xem bạn có nghe ra khác biệt không. Tai phân biệt được rồi thì miệng mới đọc phân biệt được.
Soi gương, thu âm và so sánh
Soi gương để xem khẩu hình: lưỡi có ra giữa răng khi đọc th không, môi có chu ra khi đọc sh không. Sau đó thu âm giọng mình đọc một câu và nghe lại ngay cạnh bản gốc. Tai bạn sẽ bắt được những chỗ khác biệt mà lúc đang nói không nhận ra. Trong Truyện Song Ngữ Anh Việt, bạn có thể đọc to từng câu truyện, thu giọng mình rồi nghe lại; ở Hội thoại mỗi ngày, giọng của bạn được phát ngay cạnh câu gốc để so sánh.
Chậm trước, nhanh sau
Khi mới luyện một câu, hãy nghe ở tốc độ chậm và đọc theo từng cụm. Khi đã đọc đúng các âm, tăng dần lên tốc độ bình thường. Truyện có audio trong ứng dụng cho phép chỉnh tốc độ đọc, rất tiện cho bước này.
| Thời gian | Việc làm |
|---|---|
| 3 phút | Nghe và đọc theo 5 cặp từ tối thiểu của âm đang luyện |
| 5 phút | Nghe một đoạn ngắn ở tốc độ chậm, đọc theo từng câu |
| 5 phút | Thu âm cả đoạn ở tốc độ thường, nghe lại và so với bản gốc |
| 2 phút | Ghi lại một âm hoặc một từ còn sai để luyện tiếp ngày mai |
Mỗi tuần chỉ tập trung vào một, hai lỗi. Sửa từng lỗi cho chắc sẽ nhanh hơn cố sửa tất cả cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Nên học giọng Anh hay giọng Mỹ?
Chọn giọng bạn nghe nhiều nhất và theo một giọng cho nhất quán, nhất là với những âm như /r/ ở cuối từ. Cả hai giọng đều được hiểu ở khắp nơi. Quan trọng hơn là đọc rõ âm cuối, đúng trọng âm và đúng các nguyên âm dài, ngắn.
Có cần học bảng phiên âm IPA không?
Nên học, ít nhất là những âm tiếng Việt không có. Biết IPA, bạn tra từ điển là đọc đúng ngay, không phải đoán theo mặt chữ, vì tiếng Anh có rất nhiều từ viết một đằng đọc một nẻo.
Giọng còn lơ lớ tiếng Việt có sao không?
Không sao. Mục tiêu là người nghe hiểu bạn dễ dàng, không phải nói giống hệt người bản ngữ. Rất nhiều người nói tiếng Anh trôi chảy vẫn giữ giọng quê nhà. Hãy ưu tiên sửa những lỗi làm đổi nghĩa của từ: âm cuối, đuôi -s, -ed, trọng âm và nguyên âm dài, ngắn.
Tự luyện phát âm một mình có được không?
Được. Thu âm rồi nghe lại là cách tự sửa hiệu quả nhất khi không có giáo viên. So giọng mình với bản gốc từng câu một, và mỗi lần chỉ chú ý vào một âm.
Nghe chuẩn trước, nói chuẩn sau
Hơn 500 truyện có giọng đọc tiếng Anh, chỉnh được tốc độ. Đọc to từng câu, thu giọng mình và nghe lại để tự sửa.
Bài viết do nhóm phát triển ứng dụng Truyện Song Ngữ Anh Việt biên soạn, dựa trên các phương pháp học ngoại ngữ phổ biến và kinh nghiệm từ người học dùng ứng dụng. Có góp ý cho bài viết? Nhắn cho chúng tôi qua Facebook hoặc email [email protected].


