Ngữ pháp

Học ngữ pháp tiếng Anh không chán: học gì trước, học thế nào

Thuộc lòng công thức các thì mà mở miệng vẫn nói sai là chuyện rất thường gặp. Bài này chỉ bạn nên học ngữ pháp theo thứ tự nào, thì nào dùng nhiều nhất, những lỗi người Việt hay mắc và cách luyện để quy tắc trở thành phản xạ.

Tranh minh hoạ: Mầm xếp những khối gỗ nhiều màu thành tháp và cây cầu nhỏ trên bàn, phía trên là bóng đèn ý tưởng đang sáng

Tóm tắt nhanh

  • Biết công thức chưa đủ: phải luyện đến khi nói đúng mà không cần nghĩ.
  • Học từ ví dụ trước, tự rút ra quy tắc, rồi mới đối chiếu với lý thuyết.
  • Đi theo 3 chặng: cấu trúc dùng hằng ngày trước, cấu trúc của văn viết sau.
  • Trong 12 thì, học kỹ 5 thì dùng nhiều nhất trước; các thì khác chỉ cần nhận ra.
  • Mỗi cấu trúc mới: viết 5 câu về chính bạn và đọc to thành tiếng.

Vì sao thuộc công thức mà vẫn nói sai?

Ở trường, ngữ pháp thường được dạy bằng bảng công thức: S + V(s/es) + O, S + have/has + V3. Bạn làm bài tập điền từ rất tốt, nhưng lúc nói chuyện, câu bật ra lại là She go to work yesterday. Lý do là biết quy tắc và dùng được quy tắc là hai việc khác nhau.

Khi làm bài tập, bạn có thời gian đọc đề, nhớ công thức, kiểm tra lại. Khi nói, bạn chỉ có một, hai giây. Lúc đó, thứ giúp bạn nói đúng không phải công thức mà là cảm giác quen tai với câu đúng, có được nhờ đã nghe và tự nói những câu như vậy rất nhiều lần.

Vì thế, học ngữ pháp hiệu quả gồm hai phần: hiểu quy tắc ở mức vừa đủ, rồi luyện cho đến khi dùng đúng mà không phải nghĩ.

Học từ ví dụ trước, quy tắc sau

Thay vì học công thức rồi mới tìm ví dụ, hãy làm ngược lại: đọc hoặc nghe vài câu có cùng một cấu trúc, tự để ý điểm giống nhau, rồi mới xem phần giải thích. Đọc thử ba câu sau:

I have lived in Hanoi for five years. She has worked here since 2020. We have known each other for a long time.

Tôi đã sống ở Hà Nội được năm năm. Cô ấy làm việc ở đây từ năm 2020. Chúng tôi quen nhau đã lâu.

Nhìn ba câu này, bạn tự rút ra được: have/has đi với động từ dạng V3, kèm for (trong bao lâu) hoặc since (từ khi nào), để nói về việc bắt đầu trong quá khứ và vẫn còn đến bây giờ. Đó chính là thì hiện tại hoàn thành. Quy tắc bạn tự phát hiện ra sẽ nhớ lâu hơn nhiều so với quy tắc chép từ bảng. Các bước gồm:

  1. Đọc hoặc nghe vài câu có cùng cấu trúc.
  2. Tự đoán quy tắc: cấu trúc gồm những gì, dùng trong trường hợp nào.
  3. Đối chiếu với phần lý thuyết để sửa chỗ đoán sai.
  4. Tự đặt năm câu mới về chính bạn.

Thứ tự học ngữ pháp tiếng Anh: 3 chặng

Không cần học mọi thứ cùng lúc. Hãy đi từ những cấu trúc dùng hằng ngày đến những phần chủ yếu gặp trong bài viết. Mỗi chặng mất bao lâu là tùy thời gian bạn học, nhưng đừng chuyển chặng khi chưa dùng được chặng trước lúc nói.

ChặngChủ điểmHọc xong bạn có thể
Chặng 1
A1–A2
Động từ to be; hiện tại đơn; câu phủ định và câu hỏi (do/does, câu hỏi có từ để hỏi); quá khứ đơn với động từ có quy tắc và các động từ bất quy tắc thông dụng; tương lai với will và be going to; danh từ số ít, số nhiều, đếm được và không đếm được; mạo từ a, an, the; giới từ chỉ thời gian, nơi chốn (in, on, at)Giới thiệu bản thân, kể lại chuyện hôm qua, nói về kế hoạch, hỏi và trả lời những câu đơn giản
Chặng 2
A2–B1
Hiện tại tiếp diễn; quá khứ tiếp diễn; hiện tại hoàn thành; so sánh hơn và so sánh nhất; động từ khuyết thiếu (can, must, should, have to); câu điều kiện loại 1 và loại 2; động từ theo sau là V-ing hay to VKể chuyện có diễn biến, so sánh, khuyên ai đó, nói về trải nghiệm và những tình huống giả định
Chặng 3
B1–B2
Câu bị động; câu tường thuật; mệnh đề quan hệ (who, which, that, where); câu điều kiện loại 3; quá khứ hoàn thành; hiện tại hoàn thành tiếp diễnĐọc hiểu bài báo, bài luận, viết câu dài và chặt chẽ, thuật lại lời người khác

Nếu muốn có sẵn một lộ trình để đi theo, phần Ngữ pháp trong Truyện Song Ngữ Anh Việt cũng chia làm 3 chặng, lý thuyết giải thích bằng tiếng Việt, có bài tập và bài kiểm tra cho từng phần.

Màn hình Ôn và test ngữ pháp trong Truyện Song Ngữ Anh Việt: lộ trình học chia ba chặng, bắt đầu với Chặng 1 Cấu trúc tiếng Anh cơ bản
Lộ trình ngữ pháp ba chặngChặng 1 học cấu trúc câu cơ bản, chặng 2 đi vào chi tiết, chặng 3 là phần nâng cao. Mỗi chủ đề có lý thuyết bằng tiếng Việt, bài tập và bài kiểm tra.
Xem lộ trình ↗

12 thì trong tiếng Anh: thì nào thật sự cần?

Tiếng Anh thường được dạy với 12 thì: hiện tại, quá khứ và tương lai, mỗi mốc có bốn dạng (đơn, tiếp diễn, hoàn thành, hoàn thành tiếp diễn). Nghe thì nhiều, nhưng trong giao tiếp hằng ngày, phần lớn câu bạn nói và nghe chỉ dùng vài thì. Hãy học thật kỹ năm thì sau trước:

ThìDùng khiVí dụ
Hiện tại đơnThói quen, sự thật, lịch cố địnhI work from home on Fridays.
Thứ Sáu tôi làm việc ở nhà.
Hiện tại tiếp diễnViệc đang diễn ra, kế hoạch đã sắp xếpShe's cooking dinner right now.
Cô ấy đang nấu bữa tối.
Quá khứ đơnViệc đã xảy ra và kết thúc trong quá khứWe met at a coffee shop last year.
Năm ngoái chúng tôi gặp nhau ở một quán cà phê.
Tương lai đơn (will)Quyết định ngay lúc nói, lời hứa, dự đoánI'll call you later.
Lát nữa tôi gọi cho bạn nhé.
Hiện tại hoàn thànhTrải nghiệm, việc bắt đầu trong quá khứ và còn đến nayI've never been to Japan.
Tôi chưa từng đến Nhật.

Kèm theo đó là be going to, không được tính là một thì riêng nhưng dùng rất nhiều để nói về dự định: I'm going to visit my grandparents this weekend (Cuối tuần này tôi sẽ về thăm ông bà).

Ba thì tiếp theo bạn cần nhận ra khi đọc và nghe, dù lúc đầu chưa dùng nhiều khi nói: quá khứ tiếp diễn (I was sleeping when you called), quá khứ hoàn thành (The train had left when we arrived) và hiện tại hoàn thành tiếp diễn (I've been waiting for an hour). Bốn thì còn lại (tương lai tiếp diễn, tương lai hoàn thành, tương lai hoàn thành tiếp diễn, quá khứ hoàn thành tiếp diễn) ít gặp hơn hẳn; để học sau cùng, khi đã vững các thì trên.

7 lỗi ngữ pháp người Việt hay mắc

Tiếng Việt không chia động từ theo ngôi hay theo thời gian, không thêm đuôi để chỉ số nhiều và không có mạo từ. Vì thế, những lỗi dưới đây gần như ai học tiếng Anh cũng từng mắc. Nhận ra chúng là đã sửa được một nửa.

Câu saiCâu đúngGhi nhớ
She work in a bank.She works in a bank.Với he, she, it ở hiện tại đơn, động từ thêm -s hoặc -es.
Yesterday I go to the market.Yesterday I went to the market.Có mốc thời gian quá khứ thì động từ phải ở quá khứ.
She is teacher.She is a teacher.Danh từ đếm được số ít cần a, an hoặc the.
I am agree with you.I agree with you.agree là động từ, không cần thêm am, is, are.
People is very friendly here.People are very friendly here.people là danh từ số nhiều.
I very like this song.I really like this song.very không đứng trước động từ; dùng really, hoặc nói I like it very much.
Can you give me some advices?Can you give me some advice?advice, information, homework là danh từ không đếm được, không thêm -s.

Cách luyện ngữ pháp mỗi ngày

Viết năm câu về chính bạn

Mỗi khi học một cấu trúc mới, hãy viết năm câu thật về cuộc sống của bạn. Với thì hiện tại hoàn thành, chẳng hạn:

I have lived in Da Nang for six years. I have never tried skiing.

Tôi đã sống ở Đà Nẵng được sáu năm. Tôi chưa bao giờ thử trượt tuyết.

Câu về bản thân dễ nhớ hơn câu trong sách, và đó cũng là những câu bạn sẽ thật sự dùng khi giao tiếp.

Biến một câu thành nhiều câu

Lấy một câu gốc rồi đổi nó qua nhiều dạng: khẳng định, phủ định, câu hỏi, quá khứ. Bài tập này luyện đúng phần hay sai nhất là trợ động từ và dạng của động từ.

She drinks coffee every morning. → She doesn't drink coffee every morning. → Does she drink coffee every morning? → She drank coffee this morning.

Khẳng định → phủ định → câu hỏi → quá khứ.

Nói to, không chỉ viết

Đọc to các câu vừa viết, rồi thử nói lại mà không nhìn. Muốn ngữ pháp thành phản xạ thì miệng phải được luyện, không chỉ tay. Bài Luyện nói tiếng Anh giao tiếp một mình có nhiều cách luyện kiểu này.

Làm bài tập vừa đủ

Bài tập ngữ pháp dùng để kiểm tra xem bạn đã hiểu chưa, không thay được việc nghe, đọc và nói. Học xong một chủ điểm, làm khoảng 10–20 câu là đủ. Câu nào sai thì đọc lại phần lý thuyết và tự đặt thêm vài câu đúng.

Ôn ngữ pháp qua truyện và hội thoại

Truyện là kho ví dụ ngữ pháp tự nhiên nhất. Truyện cười và truyện ngụ ngôn chủ yếu kể ở thì quá khứ đơn, rất hợp để quen với động từ bất quy tắc như went, saw, took, told, thought. Hội thoại hằng ngày lại dùng nhiều hiện tại đơn, câu hỏi và will, going to.

Một cách ôn đơn giản: chọn một truyện ngắn, đọc một lần để hiểu nội dung, đọc lần hai và gạch chân mọi động từ ở quá khứ. Bạn sẽ thấy cùng một nhóm động từ bất quy tắc lặp lại nhiều đến thế nào. Bạn có thể thử với truyện cười hoặc truyện ngụ ngôn song ngữ, rồi xem cách đọc cho hiệu quả trong bài Học tiếng Anh qua truyện song ngữ.

Nói sai ngữ pháp có sao không?

Khi nói, việc đầu tiên là để người nghe hiểu bạn. Câu Yesterday I go to the market chưa đúng, nhưng người nghe vẫn hiểu. Còn nếu bạn dừng giữa câu để nghĩ nên dùng thì nào, cuộc trò chuyện sẽ đứt quãng và bạn càng ngại nói.

Cách hợp lý là tách làm hai việc: lúc nói, cứ nói hết ý; sau đó nghe lại bản thu âm hoặc nhớ lại những câu mình chưa chắc, tra lại và luyện riêng những câu đó. Dần dần, các lỗi lặp đi lặp lại sẽ ít đi. Muốn đặt phần ngữ pháp vào một kế hoạch học đầy đủ, bạn có thể xem Cách học tiếng Anh hiệu quả và Cách học từ vựng tiếng Anh nhớ lâu.

Câu hỏi thường gặp

Có cần học hết 12 thì trong tiếng Anh không?

Không cần học kỹ cả 12 thì ngay từ đầu. Hãy dùng thành thạo 5 thì: hiện tại đơn, hiện tại tiếp diễn, quá khứ đơn, tương lai đơn và hiện tại hoàn thành, cùng với be going to. Các thì còn lại chỉ cần nhận ra khi đọc, nghe, và học kỹ sau khi đã vững phần cơ bản.

Mất gốc ngữ pháp nên bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu với động từ to be, thì hiện tại đơn, cách đặt câu phủ định và câu hỏi, rồi đến quá khứ đơn. Bốn phần này đủ để bạn giới thiệu bản thân, hỏi han người khác và kể lại chuyện đã xảy ra.

Nên học ngữ pháp bằng tiếng Việt hay tiếng Anh?

Với người mới, phần giải thích bằng tiếng Việt giúp hiểu nhanh và chắc hơn. Nhưng ví dụ nên là câu tiếng Anh thật, và phần luyện tập nên là tự đặt câu, tự nói bằng tiếng Anh.

Làm sao để hết sai ngữ pháp khi nói?

Luyện từng cấu trúc đến khi nói ra mà không cần nghĩ: đặt câu về bản thân, đọc to, nhại theo câu mẫu. Thu âm lúc nói rồi nghe lại để tìm lỗi bạn hay lặp lại, và mỗi tuần tập trung sửa một lỗi.

Ngữ pháp có lộ trình, giải thích bằng tiếng Việt

Lộ trình 3 chặng với lý thuyết dễ hiểu, bài tập và bài kiểm tra: 12 thì, câu bị động, câu điều kiện, câu tường thuật và nhiều chủ điểm khác.

Bài viết do nhóm phát triển ứng dụng Truyện Song Ngữ Anh Việt biên soạn, dựa trên các phương pháp học ngoại ngữ phổ biến và kinh nghiệm từ người học dùng ứng dụng. Có góp ý cho bài viết? Nhắn cho chúng tôi qua Facebook hoặc email [email protected].