Từ vựng

Cách học từ vựng tiếng Anh nhớ lâu: 9 phương pháp hiệu quả

Học trước quên sau là chuyện của hầu hết người học tiếng Anh. Vấn đề thường nằm ở cách học chứ không phải ở trí nhớ. Dưới đây là 9 phương pháp giúp từ mới ở lại lâu trong đầu, kèm ví dụ cụ thể và một buổi học mẫu 20 phút.

Tranh minh hoạ: Mầm xếp những tấm thẻ từ vựng nhiều màu vào các hộp gỗ trên bàn

Tóm tắt nhanh

  • Học từ trong câu và theo cụm (như make a decision), không học nghĩa rời.
  • Ưu tiên từ thông dụng và những từ bạn gặp lại lần thứ hai, thứ ba khi đọc, nghe.
  • Ôn bằng cách tự nhớ lại, theo lịch 1, 3, 7, 14 và 30 ngày.
  • Chỉ học 5–10 từ mới mỗi ngày; ôn xong từ cũ rồi mới học từ mới.
  • Với mỗi từ mới: nghe phát âm, đọc to và đặt một câu về chính bạn.

Bạn chép 20 từ mới vào vở, đọc đi đọc lại đến thuộc. Ba hôm sau mở ra, chỉ còn nhớ dăm từ. Chuyện này xảy ra với gần như mọi người học, và nguyên nhân thường không phải do trí nhớ kém.

Não chỉ giữ lại thứ nó thấy cần dùng. Một từ học riêng lẻ, không gắn với câu nào và không được nhắc lại sẽ rơi rụng rất nhanh. Chín phương pháp dưới đây giúp mỗi từ có ngữ cảnh và được gặp lại đúng lúc. Bạn không cần áp dụng tất cả: chọn vài cách hợp với mình và làm đều mỗi ngày.

1. Học từ trong câu, không học từ rời

Một từ đứng một mình chỉ cho bạn biết nghĩa. Một từ nằm trong câu cho bạn biết thêm cách dùng: nó đứng ở đâu, đi với từ nào, mang sắc thái gì. Thay vì ghi “afford: có đủ tiền”, hãy chép nguyên câu bạn gặp:

I can't afford a new phone this month.

Tháng này tôi không đủ tiền mua điện thoại mới.

Nhìn câu này, bạn thấy ngay afford thường đi với can hoặc can't, theo sau là thứ cần mua. Lần tới muốn nói “không đủ tiền mua”, cả câu sẽ hiện ra trong đầu chứ không chỉ một từ đơn lẻ.

Nguồn câu tốt nhất là chính những gì bạn đang đọc và nghe: truyện, đoạn hội thoại, phụ đề phim. Khi đọc truyện song ngữ trên Truyện Song Ngữ Anh Việt, bạn chạm vào từ lạ để xem nghĩa và lưu lại mà không phải rời trang truyện. Cách đọc để học được nhiều từ nhất có trong bài Học tiếng Anh qua truyện song ngữ.

Tra từ afford trong mục Dịch của Truyện Song Ngữ Anh Việt: nghĩa đủ khả năng, phiên âm, nút nghe và nút Thêm vào Từ vựng của bạn
Tra từ và lưu lại để ônMục Dịch gom Google Dịch, từ điển Anh Việt, Oxford và nhiều nguồn khác vào một chỗ. Bấm Thêm vào Từ vựng của bạn để đưa từ vào danh sách ôn tập.
Tra từ ↗

2. Ưu tiên từ thông dụng trước

Không phải từ nào cũng đáng học ngay. Tiếng Anh có hàng trăm nghìn từ, nhưng vài nghìn từ thông dụng nhất đã chiếm phần lớn những gì bạn nghe và đọc hằng ngày. Một từ như get hay thing xuất hiện ở khắp nơi, còn photosynthesis (quang hợp) có khi cả năm bạn mới gặp một lần.

Nghiên cứu của Hu và Nation (2000) cho thấy người đọc cần biết khoảng 98% số từ trong bài thì mới đọc hiểu thoải mái. Mỗi từ thông dụng bạn học được sẽ giúp bạn hiểu thêm ở rất nhiều bài khác nhau, còn một từ hiếm chỉ giúp được ở vài bài. Khi phân vân có nên học một từ hay không, hãy dựa vào mấy dấu hiệu sau:

  • Từ bạn gặp lại lần thứ hai, thứ ba khi đọc hoặc nghe: chắc chắn nên học.
  • Từ bạn cần để nói về cuộc sống của mình: công việc, gia đình, sở thích, chuyện ăn uống, đi lại.
  • Từ chuyên ngành ít gặp: để dành đến khi thật sự cần cho công việc hay kỳ thi.

3. Học cả cụm từ đi kèm (collocation)

Người bản ngữ không ghép từ tùy ý. Họ nói heavy rain (mưa to) chứ không nói strong rain, nói turn on the light (bật đèn) chứ không nói open the light như khi ta dịch thẳng từ tiếng Việt. Những từ hay đi với nhau như vậy gọi là collocation. Học theo cụm giúp bạn nói tự nhiên hơn và nhanh hơn, vì không phải ghép từng từ trong đầu.

Ba động từ người Việt hay nhầm nhất là make, do và take, vì ta thường dịch chung là “làm” hoặc “lấy”. Cách chắc nhất là học thuộc theo cụm:

makedotake
make a decision: đưa ra quyết địnhdo homework: làm bài tập về nhàtake a photo: chụp ảnh
make a mistake: mắc lỗido the dishes: rửa báttake a break: nghỉ giải lao
make friends: kết bạndo exercise: tập thể dụctake a shower: đi tắm
make money: kiếm tiềndo your best: cố hết sứctake the bus: đi xe buýt
make a phone call: gọi điệndo the laundry: giặt quần áotake notes: ghi chép

4. Học theo họ từ (word family)

Nhiều từ tiếng Anh sinh ra từ cùng một gốc, chỉ đổi đuôi để thành danh từ, tính từ hay trạng từ. Học một từ, bạn có thể học luôn cả “họ” của nó mà không tốn thêm bao nhiêu công sức:

Từ loạiTừVí dụ
Động từdecide: quyết địnhI decided to learn English. Tôi đã quyết định học tiếng Anh.
Danh từdecision: quyết địnhIt was a big decision. Đó là một quyết định lớn.
Tính từdecisive: quyết đoánShe is a decisive leader. Cô ấy là người lãnh đạo quyết đoán.
Trạng từdecisively: dứt khoátHe acted decisively. Anh ấy hành động rất dứt khoát.
Trái nghĩaindecisive: hay do dựI'm too indecisive to choose a restaurant. Tôi hay do dự đến mức chọn nhà hàng mãi không xong.

Một số đuôi từ rất đáng nhớ vì chúng gợi ý từ loại: -tion, -ment, -ness thường là danh từ (information, payment, happiness); -ful, -less, -ous, -ive thường là tính từ (useful, careless, famous, active); -ly thường là trạng từ (quickly). Nắm được các đuôi này, gặp từ mới bạn đoán ngay được từ loại, nhiều khi đoán được cả nghĩa.

5. Tự nhớ lại thay vì đọc lại

Đọc đi đọc lại danh sách từ cho bạn cảm giác đã thuộc, nhưng thật ra đó chỉ là cảm giác quen mặt. Cách ôn hiệu quả hơn nhiều là tự nhớ lại (active recall): che phần tiếng Anh, nhìn nghĩa hoặc câu gợi ý, rồi cố nói ra từ trước khi xem đáp án. Mỗi lần não phải lục lại một từ, kể cả khi nhớ sai, từ đó được ghi nhớ chắc hơn.

Một thẻ từ vựng tốt nên làm theo kiểu này:

Mặt thẻNội dung
Mặt trướcTháng này tôi không đủ tiền mua điện thoại mới.
I can't ______ a new phone this month.
Mặt sauafford /əˈfɔːd/
I can't afford a new phone this month.

Hãy nói câu trả lời thành tiếng, đừng chỉ nghĩ trong đầu. Như vậy bạn vừa ôn nghĩa, vừa tập luôn cách đọc từ đó.

Màn chơi Chíp săn chữ trong ứng dụng Truyện Song Ngữ Anh Việt: tìm từ tiếng Anh nghĩa là “dễ chịu”
Tự nhớ lại bằng trò chơiTrong Chíp săn chữ, bạn thấy nghĩa tiếng Việt và giúp chim Chíp bắt đúng chữ cái để ghép thành từ tiếng Anh. Có 50 tầng mây với 500 từ, từ dễ đến khó.
Chơi Chíp săn chữ ↗

6. Ôn nhiều hơn học mới, theo lịch lặp lại ngắt quãng

Cuối thế kỷ 19, nhà tâm lý học Hermann Ebbinghaus đã mô tả đường cong quên: thứ mới học rơi rụng nhanh nhất trong vài ngày đầu. Mỗi lần bạn ôn lại vào lúc sắp quên, trí nhớ bền thêm và lần ôn sau có thể cách xa hơn. Cách ôn này gọi là lặp lại ngắt quãng (spaced repetition).

Một lịch dễ theo: ôn lần đầu sau 1 ngày, rồi sau 3 ngày, 7 ngày, 14 ngày và 30 ngày. Từ nào ôn mà quên thì đưa về lại mốc đầu tiên. Nếu dùng ứng dụng flashcard có lặp lại ngắt quãng, ứng dụng sẽ tự xếp lịch giúp bạn.

Điều nhiều người bỏ qua là phải giới hạn số từ mới. Nếu mỗi ngày học 10 từ mới và ôn mỗi từ 5 lần như lịch trên, chỉ sau một tháng bạn đã có khoảng 50 lượt ôn mỗi ngày. Học 30 từ mới mỗi ngày thì con số đó thành 150, và gần như ai cũng bỏ cuộc. Vì vậy:

  • Học 5–10 từ mới mỗi ngày là vừa sức với người đi học, đi làm.
  • Ôn xong từ cũ đến hạn rồi mới học từ mới.
  • Ngày bận thì bỏ phần từ mới, nhưng đừng bỏ phần ôn.

Phần Từ vựng trên Truyện Song Ngữ Anh Việt có các bộ từ theo chủ đề với flashcard, bài nối nghĩa và bài luyện điều chỉnh theo tiến độ của bạn, rất hợp cho phần ôn hằng ngày.

7. Đặt câu về chính cuộc sống của bạn

Câu ví dụ trong sách là câu của người khác. Câu bạn tự đặt về mình mới là câu bạn sẽ dùng khi nói. Với mỗi từ mới, hãy viết ít nhất một câu về bản thân, gia đình hay công việc của bạn:

My commute takes about 40 minutes by motorbike.

Tôi đi làm mất khoảng 40 phút bằng xe máy.

My mom is a bit stubborn, but she is always right about food.

Mẹ tôi hơi cứng đầu, nhưng chuyện ăn uống thì mẹ luôn đúng.

Câu càng thật, càng có cảm xúc thì càng dễ nhớ. Viết xong, đọc to câu đó vài lần. Đây là bước giúp một từ đi từ chỗ “nhìn thì hiểu” đến chỗ “cần là nói được”. Bài Luyện nói tiếng Anh giao tiếp một mình có thêm nhiều cách đưa từ mới vào lời nói.

8. Gắn từ với hình ảnh, âm thanh và câu chuyện

Não nhớ hình ảnh và câu chuyện tốt hơn nhiều so với một dòng chữ. Với những từ mãi không vào đầu, bạn có thể tạo cho chúng một “móc nhớ”:

  • Hình ảnh: tìm ảnh của từ trên mạng, hoặc tự vẽ một hình thật đơn giản bên cạnh từ trong sổ.
  • Âm gần giống tiếng Việt: sink (bồn rửa) nghe na ná “xinh”, vậy hãy tưởng tượng một chiếc bồn rửa bát rất xinh. Cách này giúp nhớ nghĩa, nhưng bạn vẫn phải học cách đọc đúng: sink kết thúc bằng âm /ŋk/, không phải “xinh”.
  • Nhóm theo tình huống: học cùng lúc các từ trong bếp (sink, stove, fridge, cutting board), rồi khi vào bếp thật, nhẩm tên từng thứ bằng tiếng Anh.

9. Học phát âm cùng lúc với từ

Nhiều người học được nghĩa nhưng đọc sai ngay từ đầu, để rồi khi nghe người bản ngữ nói thì không nhận ra chính từ mình đã biết. Mỗi khi học một từ mới, hãy:

  1. Nghe từ đó hai, ba lần (từ điển nào cũng có nút phát âm).
  2. Xem phiên âm IPA và trọng âm rơi vào âm tiết nào.
  3. Đọc to theo, rồi đọc cả câu có chứa từ đó.

Đặc biệt chú ý những từ viết một đằng đọc một nẻo, như island /ˈaɪlənd/ (chữ s không đọc) hay Wednesday /ˈwenzdeɪ/ (chữ d đầu tiên không đọc). Nếu bạn chưa quen bảng phiên âm, bài Luyện phát âm tiếng Anh chuẩn sẽ chỉ ra những âm người Việt hay đọc sai nhất.

Một buổi học từ vựng 20 phút

Ghép các phương pháp trên lại, một buổi học từ vựng mỗi ngày có thể như sau:

Thời gianViệc làm
5 phútÔn các từ cũ đến hạn: nhìn nghĩa hoặc câu gợi ý, tự nói ra từ tiếng Anh
8 phútĐọc hoặc nghe một bài ngắn, lưu 5–8 từ mới kèm câu chứa từ
4 phútNghe phát âm từng từ mới, xem trọng âm và đọc to theo
3 phútĐặt một câu về chính bạn với hai, ba từ vừa học

Hai mươi phút mỗi ngày, đều đặn trong vài tháng, cho bạn vốn từ chắc hơn nhiều so với vài buổi “cày” 100 từ rồi bỏ dở. Xem thêm Tự học tiếng Anh tại nhà và lộ trình 7 bước học tiếng Anh hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Mỗi ngày nên học bao nhiêu từ vựng tiếng Anh?

Khoảng 5–10 từ mới mỗi ngày là vừa, nếu bạn ôn đều theo lịch. Học nhiều hơn cũng được, nhưng số lượt ôn sẽ tăng rất nhanh: 10 từ mới mỗi ngày đã tạo ra khoảng 50 lượt ôn mỗi ngày sau một tháng. Hãy ôn xong từ cũ rồi mới thêm từ mới.

Nên học từ vựng theo chủ đề hay qua bài đọc?

Nên kết hợp cả hai. Học theo chủ đề giúp bạn nhanh có vốn từ cho những tình huống quen thuộc như ăn uống, mua sắm, đi lại. Học qua bài đọc và bài nghe cho bạn ngữ cảnh, cụm từ đi kèm và cho bạn gặp lại từ cũ nhiều lần, nhờ vậy nhớ lâu hơn.

Có nên chép từ vựng ra sổ không?

Có, nếu chép đúng cách: ghi cả câu chứa từ, phiên âm, cụm từ đi kèm, và để trống một bên để tự kiểm tra. Sổ tay hay ứng dụng đều được; điều quan trọng là bạn có lịch ôn lại, không chỉ chép một lần rồi để đó.

Đi làm bận rộn thì học từ vựng lúc nào?

Chia nhỏ thời gian: ôn 5 phút trên xe buýt hoặc lúc chờ cơm, dán giấy nhớ lên đồ vật trong nhà, đặt câu với từ mới khi đánh răng. Vài phút mỗi lần, nhiều lần trong ngày, hiệu quả không kém một buổi học dài.

Ôn từ vựng mỗi ngày, không cần sổ tay

Bộ từ theo chủ đề với flashcard, nối nghĩa và bài luyện theo tiến độ. Gặp từ mới khi đọc truyện, chạm để xem nghĩa và lưu lại ôn tập.

Bài viết do nhóm phát triển ứng dụng Truyện Song Ngữ Anh Việt biên soạn, dựa trên các phương pháp học ngoại ngữ phổ biến và kinh nghiệm từ người học dùng ứng dụng. Có góp ý cho bài viết? Nhắn cho chúng tôi qua Facebook hoặc email [email protected].